Terugblik op de MKB Toegankelijke Route: aanpak, resultaten en vervolg
Na meer dan 70 gerealiseerde routes in gemeenten door heel Nederland heeft de MKB Toegankelijke Route inmiddels veel in beweging gezet. Projectmanager Loïs van uitvoerder Ongehinderd en ambassadeur Britt uit Kerkrade blikken terug en kijken vooruit.
Voor de 2,5 miljoen mensen met een beperking in Nederland is een ochtendje winkelen, een terrasje pakken of een avondje uit eten nog altijd niet vanzelfsprekend. Of het nu gaat om iemand in een rolstoel, iemand die slecht ter been is of iemand met een visuele of auditieve beperking: net als ieder ander willen zij gewoon zelfstandig op pad; maar een te smal gangpad, een drempel bij de ingang of een pinautomaat die net te hoog hangt, vormen dan al snel een hindernis.
Met het project de MKB Toegankelijke Route, een initiatief van MKB-Nederland en VNO-NCW dat wordt uitgevoerd door Ongehinderd, worden winkelgebieden door heel Nederland in kaart gebracht en geholpen om die hindernissen weg te nemen. Inmiddels zijn meer dan 70 routes gerealiseerd en blijft Ongehinderd zich onverminderd inzetten om winkelgebieden door heel Nederland toegankelijker te maken. Een goed moment om de balans op te maken.
Loïs Claassen (links) & Britt van Wersch (rechts)
Ervaringsdeskundigen in de hoofdrol
De kracht van het project zit in de mensen die het uitvoeren. Vanaf de start wordt er bewust gewerkt met ervaringsdeskundigen: mensen met een beperking die zelf winkels, cafés en restaurants bezoeken en het gesprek aangaan met ondernemers. Die aanpak sluit aan bij het uitgangspunt uit het VN-verdrag Handicap.
Britt van Wersch (42) is een van die ervaringsdeskundigen. Ze woont in Kerkrade, heeft MS en zit in een rolstoel. Via een kennis hoorde ze van het project en ze meldde zich meteen aan voor de rol van ambassadeur. “Ik weet als geen ander waar je tegenaan loopt. En doordat ik niet altijd in een rolstoel heb gezeten, begrijp ik ook dat ondernemers daar blinde vlekken voor hebben. Maar zodra je iemand tegenover je hebt die het wél ervaart, valt het kwartje.”
Van verkennen tot het gesprek aan de balie
Binnen het project zijn twee rollen ontwikkeld. Nieuwe deelnemers starten als verkenner. Zij brengen de fysieke toegankelijkheid in kaart door foto’s te maken van de entree en vragen te beantwoorden over doorgang, drempels en voorzieningen. Wie ervaring opdoet als verkenner, kan doorgroeien naar ambassadeur. Zij gaan met daadwerkelijk met de ondernemers in gesprek.
Britt bezoekt ondernemers in haar gemeente onaangekondigd. “Meestal in de ochtend, want dan is mijn energie het hoogst. Ik ga vaak 2 à 3 uurtjes op pad.” Herkenbaar door haar Ongehinderd-badge legt ze ter plekke uit wat het project inhoudt en dat de gemeente erachter staat. Voor veel ondernemers is dat laatste een belangrijke stimulans om mee te doen.
Doet een ondernemer mee, dan volgt een toets door een gespecialiseerde keurmeester van Ongehinderd. De uitkomst is een persoonlijk toegankelijkheidsadvies op maat waarmee de onderneming gericht kan werken naar het Nederlands Keurmerk voor Toegankelijkheid, in drie niveaus: brons, zilver en goud. Kleinere aanpassingen, zoals een drempelhulp of oprijplaat, kunnen via Ongehinderd direct worden besteld, wat de stap naar daadwerkelijke uitvoering klein houdt. In een latere fase keren de ambassadeurs terug om te kijken welke aanbevelingen zijn opgevolgd. Die evaluatiefase is op dit moment volop in gang.
Vanuit Ongehinderd worden de ambassadeurs in dit hele proces nauw begeleid. Britt waardeert dat. “We worden goed op de hoogte gehouden en per fase voorbereid. Er wordt rekening gehouden met het feit dat de ambassadeurs zelf een beperking hebben. De vrijheid om zelf je dagen in te delen vind ik echt heel positief.”
Kleine aanpassingen met een groot effect
Een hardnekkig misverstand onder ondernemers is dat toegankelijkheid altijd een grote en kostbare verbouwing vraagt. De praktijk laat volgens Loïs Claassen (27), projectleider MKB Toegankelijke Route bij Ongehinderd, iets anders zien. “Het onderwerp toegankelijkheid zweeft vaak wel ergens in de lucht, maar het voelt voor veel ondernemers als een grote opgave. Terwijl het vaak juist begint bij kleine aanpassingen die een groot verschil kunnen maken.”
Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van een drempelhulp, het aanbrengen van markeringen op glazen wanden en deuren of het wegnemen van obstakels in de looproute. Britt zag het onlangs nog in een kledingzaak in Kerkrade. Eén extra kledinghaak op een lagere hoogte was voldoende om aan het bronzen niveau te voldoen. “Een kleine aanpassing die eigenlijk ook niet veel kost. En de ondernemer wordt er weer door geprikkeld en gemotiveerd.”
Bij haar bezoeken kijkt Britt nadrukkelijk breder dan alleen rolstoeltoegankelijkheid. “Ik let bijvoorbeeld ook op de markering op glazen deuren voor mensen met een visuele beperking of op paden waar je met een scootmobiel niet makkelijk doorheen kunt komen.” Om die brede blik te ondersteunen, krijgen ambassadeurs een startpakket mee, met daarin onder andere een speciaal brilletje waarmee een oogafwijking kan worden gesimuleerd.
Reacties uit de praktijk
Hoe ondernemers reageren op een onverwacht bezoek? Overwegend positief, vertelt Britt. “Ik heb tot nu toe vrijwel geen negatieve reacties ontvangen. Ondernemers gaven juist complimenten: goed dat jullie dit doen, want wij denken er zelf niet zo snel bij na.” Doet een ondernemer niet mee, dan ligt daar volgens haar bijna altijd een goede reden aan ten grondslag. Bijvoorbeeld omdat de ondernemer afhankelijk is van een verhuurder of omdat er fysiek simpelweg geen ruimte is voor aanpassingen.
Ook gemeenten zijn een belangrijke schakel in het slagen van een route. Als projectleider vervult Loïs de verbindende rol tussen de ambassadeurs en de gemeentelijke organisatie, en dat blijkt in de praktijk geen eenvoudige opgave. “Gemeenten willen vaak zoveel mogelijk bereiken, maar er zijn veel afdelingen en niveaus bij betrokken. Het gaat niet alleen om sociaal domein, maar bijvoorbeeld ook om economisch domein of ruimtelijke ordening. Die verbinding binnen de gemeente moet goed worden gemaakt.” Samen met haar collega’s adviseert ze gemeenten daarom welke afdelingen tijdig moeten aanhaken, zodat alle stakeholders in het proces zijn meegenomen.”
De resultaten op een rij
De cijfers laten zien hoe het project zich ontwikkeld heeft. In 2023 werden 446 ondernemingen in 22 winkelgebieden getoetst, waarbij 39 bronzen en 40 zilveren keurmerken zijn uitgereikt. Sindsdien is het aantal routes flink gegroeid: inmiddels zijn meer dan 70 routes gerealiseerd, verspreid over gemeenten door heel Nederland. De ambitie van het programma is om in totaal 150 winkelgebieden te bereiken.
“Achter die cijfers zitten concrete verhalen,” vertelt Loïs. “In Friesland bijvoorbeeld werkt een ondernemer eraan zijn monumentale molen toegankelijk te maken voor rolstoelgebruikers, inclusief de bouw van een lift. Een ingrijpende aanpassing in een pand waarin fysieke ingrepen niet vanzelfsprekend zijn.”
Uiteindelijk komen alle resultaten van de routes, in Kerkrade en daarbuiten, samen in een landelijk online overzicht. Via de website en app van Ongehinderd kunnen inwoners en bezoekers met een beperking zien waar ze in een gemeente zelfstandig terechtkunnen.
Het programma MKB Toegankelijk is een initiatief van MKB-Nederland en VNO-NCW, voortkomend uit het Rijksprogramma ‘Doe onbeperkt mee’ van het ministerie van VWS. De MKB Toegankelijke Route is een onderdeel van dit programma en wordt uitgevoerd door Ongehinderd. Meer informatie is te vinden op: